By Arthur Bawilianthang Fantu

Biahmaithi: Nikhat cu Britain Got Talent timi, mah le pahrang langhternak caah zuamnak an tuah tawnmi cu Youtube in ka zohbal ve. Zuamnak state cung ahcun minung pakhat nih a cawnmi pakhat cu mipi hmai ah a hun langhter ve. Anih nih cun mit-hleh (Magic) kha a piah. A kut ah aa kenmi a aye-buu chung i thingthei hang cu coffee ah fawi tein a canter. A hmaibik thumi, biaceihtu (Judge) pawl cu a hei pek hna i, annih nih cun an hun teh ve. An din liomi coffee nak hmanhin a thawt deuh hna ti awk khi si. Biaceihtu pawl cu an lau bak ko. Anmah lawng hlah, cu innpi chungin a zohtu mipi pawl zong cu an khuaruahhar tuk ve.

Baibal ah mit-hleh thiam ngaimi pakhat, minthang ngai a um. Anih nih mit-hleh a piah tikah mipi an khuaruahhar lawng si loin, a tuahmi khuaruahhar thil a hmutu hna nun zong kha a thlen chih tawn. Asinan, Baibal biafang hmandan diktak in chim cun mit-hleh ti a si lo, khuaruahhar thil, asiloah, hmelchunhnak tiin Thawngtha Johan nih cun a hman. Mit-hleh thiamnak cu vawlei ah cawn le thiam khawhmi a si caah, vawlei lei biafang a si kan ti khawh. Atu i a konglam ka chimmi pa a min cu Khrih Jesuh kha a si. Anih nih cun khuaruahhar thil tampi kha a tuah hna i, a tuahmi thil nih a sunparnak kha a langhter zungzal i, mipi nih amah cu an zumh zungzal ti kha Ca Thiang nih a kan chimh chih duhmi a si. Khuaruahhar thil tampi a tuahmi hna lak chungin pakhat lawng kan chim lai. Baibal nih khuaruahhar, asiloah, hmelchuhnak a timi nih cun Jesuh nih ti kha mitsur zu ah a canter nak kha a si. Jesuh nih hi thil a tuahmi cu John 2:1-12 ah fiangte’n tial a si.

Na phone chungah Baibal a um ahcun, a tuanbia tling tein na rak rel nak lai thazaang pek le sawm kan duh. Baibal he aa hlatnak hmun na um liote a si sual le na phone chungah a um lo ruangah na ngeihchia hrimhrim hlah. Atanglei ah hin ka rak in tialpiak ko hna. Lanh tak hngin lote tuin rel piak ko hmanh.

Baibal Relnak: Johan 2:1-12, Ni hnih hnuah khin Galilee ram Kana khua ah nupi thitnak a um. Jesuh nu kha cuka ah cun a um i, Jesuh le a zultu hna zong kha nupi thitnak puai ah khan an sawm hna. Mitsur zu kha a dih tikah Jesuh cu a nu nih khan, “Mitsur zu an ngei ti lo,” tiah a chimh. Jesuh nih cun, “Ka nu (Mi Nu), zeidah tuah awk ti kha, na ka chimh awk a si lo, ka caan pei a phan rih lo cu,” tiah a ti. Jesuh nu nih cun sinum pawl cu, “An chimhmi hna paoh kha tuah te u,” tiah a ti hna. 

Judah mi nih kut tawlnak kongah phung an ngei i cu bantukin kut i tawlnak caah cun lung ralca paruk an chiah; ralca pakhat nih cun ti galan pakul le sawmthum karlak cio an tlum. Jesuh nih sinum pawl cu a thawh hna i, “Hi ralca ah hin ti rawn hna u,” tiah a ti. Liam thluahmah in an rawn hna i annih cu, “Ti kha tlawmpal in hei than u law rawldanghnak tlangtlatu kha hei pe u,” tiah a ti hna. An hei pek i, mitsur zu ah aa cangmi ti cu a rak teh. Hi mitsur zu hi khuazei in dah a chuah ti kha a hngal lo. (Ti a thantu sinum nih khan cun an hngalh ko). Cucaah nupi thitu pa kha a auh i, “Midang nih cun an sawmmi hna kha mitsur zu a tha bik cu a hmasa ah an dinh tawn hna, cun an i zat hnuah cun a sawhsawh kha an pek hna. Sihmanhsehlaw nang nih cun a tha bik kha atu tiangin naa chiah rih,” tiah a ti. 

Galilee ram Kana khua i Jesuh nih a tuahmi hi hmelchunnak a tuahmi lakah a hmasa bik a si; cu a tuahmi hmelchunhnak ah cun a sunparnak kha a langhter i a zultu nih khan amah cu an zumh.

Baibal Tlangkawmnak: Acunglei Baibal na relmi ah na fian dingah kaa ruahchanmi hna cu hihi an si. (1) Galilee peng, Kana khua nupi thit puai ah Jesuh le a zultu hna cu a thok tein sawm an si. (2) Jesuh nih sinum hna cu tuah ding a chimh hna ning khan sinum hna nih tangdor tein an zulh. Cu hnuah Jesuh nih lung ralca paruk khat in ti themh a fial hna i, cu ti cu mitsur zu ah a canter. (3) Jesuh cu a tuahmi hmelchunhnak nih cun a sunparnak kha a langhter i, a zultu hna nih cun amah cu an zumh.

Hi chung hin, forhfial le thazaang pek kan duhmi hna phun3 a um.

(1) Kan Dirhmun Thlennak Ding Ahcun Ahramthok Tein Jesuh Sawm Kan Herh

Voikhat cu hawikom pakhat he mawtaw saikel (Bike) kan i phirh i, khual kan tlawngti. Vanchiat ah lam tantim ah kan saikel ke a kuai ai. Kan pahnih in saikel ke kuaimi belh kan thiam veve lo caah, retheih tuar in dawr tiang kan nam (nor). A thok tein saikel ke kuaimi belh thiam he khual tlawngti usihlaw fawite in a remh zau hnga i, phaisa dih le thlanhriput in dawr tiang nor len a rak herh hnga lo.

Johan 2:1-12 chungah a fiang tukmi pakhat a um. Kana khua nupi thit puai ah khan Jesuh hi sawm loin, an lakah ah rak i tel hlah sehlaw, nupi thitu pa ai chuah sual diam hnga. Puai zawhtu mithmai a khap hnga lo i mualpho ding kha a fiang ngai ko. Nupi thitu pa nih Jesuh aa sawm fuh bak. Ahramthok tein a sawm tikah, an mitsur zu a dih kha Jesuh nih a hngalh ziar ko. Kha puai ah khan dah ngai, puai dongh tiang Jesuh cu an lakah a rak um ngelcel. Cucaah Jesuh nih cun an herhmi kha a hngalh dih hirhiar. Kan lungfim hlan deuh lio sazawh bangin, Jesuh le a zultu hna kha rawl khim te’n i ei in, mitsur zu kha ceiko in din riangmang hnuah tin diam hna sehlaw cu, mitsur hang a dih hnuah khan mipi zeitin dik an rak i tuah hnga? Asinain Jesuh nun ning cu aa dawh tuk. Aa dawhcah lomi thil tuah a hmang lo. Jesuh cu an lakah a thok tein a um ve caah an fuh-panh i bomh an hal colh. Lamhla pin Jesuh kha cah/kawh or auh len le hngah len a hau lo. An herh lioah thengte ah a thil ti khawhnak cu amah caan a hung phak tikah a langhter. Jesuh nih nupi thitu pa dirhmun a ling a leh piak (A khupthal a leh piak).  Hmualpho ding a si nain thangthat le conglomh tu a tong ti kha kan hmuh.

Hlan ahcun, Khrih cu taksa in vawlei ah a rak tlonlen caah, a mipum ningin khan sawm awk a tha. Asinain nihin ahcun Khrih cu pumsa in kan lakah a um ti lo caah, mipum hrimhrim in kan sawm kho ti lo timi a fiang. Khrih kan sawm kan ti cu a sinah bomhhal in thla kan cam hi a si. Nan cohlang kho cio dik maw thei hlah?

Kanmah le khap cio in tinhmi kan ngeih dih cio ka zumh. Naa tinhmi le atu na dirhmun cu aa van vawlei tuk kho rih. Atu na dirhmun ah hin na nun diriam lonak tampi kho ko fawn. Hmailei kong na ruah ah lungsivang le awlokchong in, na lungre a rak thei tuk cang zong a si kho. Minung mit ah na dirhmun le na ton cuahmah liomi harsatnak hna hi a zualhma tuk cang zong a si ko hnga. Kan sining i theihpi dih timi a har lai caah, na pumpak dirhmun nangmah tein i purdap ve ta ko hmanh.

Aliamcia caan ah zeitluk hmanh in na hlawhtling lo ko hnga. Midang nih na cungah nek ngei in, ziar an in ngeih ruang zongah na lam apit dih kho ko. Ruahchannak ngei lo, nunman ngei loah ii ruat in, mah le mah thah duhnak tiang na lungthin ah atu le tu asem kho mi zong a si. Mualphonak na rak tonbal zong a si kho men. Cubantuk dirhmun ah na um bal maw? Zumhnak na ngeih ruangah cu dirhmun na phanh ballo ah cun lunglomh awk ngaingai a si ko. Asinain, kan rak i khah dih lo caah atu na dirhmun nangmah tein naa fian ding a biapi lai.

Malaysia ummi, Laimi kan dirhmun hna hi a chia ngaingai. Ramdang phan cia le Kawlram um Laimi hna nan nun zeidah a va lawh cio hnga? Kan lungdongh caan a tampi. Zeitluk hmanh in atu na dirhmun hi chiakha hmanh sehlaw, lungdong lan ding kan si lo. Atu kan tonmi harnak hi kan nun a donghnak bik a si rih hrimhrim lo, i ruahchan awk kan ngei rih tihi nan sinah raltha tein phuan ka duh. Na dirhmun thleng khotu Pathian a um. Na sawm cu a hau ve lai. Atu in hram i thok than law amah cu a thok tein sawm ko. Na tuah dingmi kha na tuah hlan ah Pathian sin ah thlacamnak in hlanhnak na ngeih hmasa ding kha ka chim duhmi cu a si.

Thla kan cam zungzal ko ee, nain voitampi cu thlacam kan i palh tawn. Pathian kan sawm lo zong a si lo, sawm ning tu kan i palh tawn. Harnak ton hnu lawngah hehchet tiah thlacam in tan cu kan la. Asinain harnak kan in hnuah thlacam cu kan zumhnak nih kan tonmi harnak a rak tei kho tawn ti lo i, thlacam kan thachia tawn. Kan nun a zonzai tuk tawn. Kan tlok-ciar tawn. Aping le pang in khuaruah kan hmang tawn i, lam kan tlau theu tawn. Kan nun a muisam kan hrawh tawn.

Hmailei ah cu dirhmun kan phaknak hnga lo, zeithil kan tuah poah ah a thok tein thlacamnak in hram awt hna u sih. Alai fang le harnak ton hnuah Pathian auh le sawm nak cun, a thok te’n kan sawm ah hin amah nih tlam a tlingter zau ko lai. A thil ti khawhnak a langhter zau ko lai. Kan hram awt ah amah kan sawm cun, amah nih a dongh tiang zong lam a kan hruai ko lai. Harnak nih a kan den i, kan raal nih an kan kulh ko hmanh ah amah nih kan dirhmun a ling a leh ko lai. Kan dirhmun a khupthal a leh lai.

A hram thok tein Pathian sawm cu, harnak ton hnu lawng sawmnak in kan nun lamthluan ah hlawhtlinnak a um deuh zungzal hrimhrim lai. Kan dirhmun thlennak ding ahcun ahramthokte in Jesuh sawm kan herh.

(2) Kan Nun Thlennak Ding Ahcun Tangdor Nun Cawn Kan Herh

Bianem, biathlum, hmurka tha chim hi tangdor nun a si ko tiah na ruat maw? Kan i tangdornak a langhnak tah kan biachimmi ah hin maw a langh? Bia ah a langh loah zeitin dah a langh awk a si?

Kawl miphun an van thatnak pakhat cu an holh le ca hi laica le laiholh nak cun a rak tling deuh hrimhrim. Lungthin in-tuar ning (feelings) hna zong hi kawl holh le ca in biafang dawhdawh in an tialmi pawl cu rel an nuam khun i, micheu cu wat-thuh rel pah in an tap hna. Nain an kawl holh le ca ah khan tangdornak a lang kho ve hlei lem lo. Kan lai holh le kan laica zong nih amah le dawhnak dangte cu a ngeih ve thiamthiam ko. Asinain, tangdor nun cu miphun holh dawhnak le ca (biafang) rumnak ah khan a langh nak in, nun ah a langh tikah a hmual pin deuh.

Ca tam deuh a relmi le a tialmi hna an bia cu ngaih a nuam, rel zong a nuam. Mifim hmurka in a chuakmi bia nih midang nun a tunmer khawh ve. Asinain, kan  chimmi bia ah tangdor nun a lang ti dih awk cu a si lo. Abiana ah, mifim nih cun huatmi a ngeih ko zongah biatha le hmaipanh in chonh khawh aa zuam zungzal. Kan biachim ah kan fim le hruh zo a lang ti khawh a si. Tangdor nun cu nun ning tuah hin a langh deuh awk a si. Athami le adikmi ah nawl ngeih nun hi, tangdor nun a langhnak a lam tampi lakah pakhat a si tiin ka hmuh.

Tangdor nun timi biatlangtar he pehtlaiin chim ding a tampi i, chunni tla kan chim in kan tial cawk ding a si lo caah, kan cawn ding tangdor nun pakhat tein ka chim lai.

Tangdor kongah phun hnih in kan ruah dingmi cu, Pathian hmai ah i tangdor le minung hawi sin i tangdor nun hna hi an si. Pathian hmai/sin vialah i tangdor ngai tung i, minung hawi sin vial ah lungthin thumh duh lo cu hmunkhat ah an kalti kho lo. Pathian hmai tangdor le minung hawi lakah tangdor hi zeitik hmanh ah aa ralkah kho bal fawn lo. Pathian sin ahcun aa tangdor dihmi lawngte kan si ko rua hna hih. Ahar bakmi cu midang sin va i tangdor kha a si.

Tangdor nun kan langhter khawhnak lam pakhat a simi, Jesuh fialmi cu midang palhnak va ngaihthiam kha a si.

Bawipa thlacamnak cu zerhpi ni pumh tinte kan cam zungzal. Kan lung tak balte in kan cam caan a tlawm hringhran. Hiti hin kan cam, “…Mi nih kan cung i an sual tikah kan ngaihthiam hna bangin, kan sualnak kha kan ngaithiam ve tuah,” tiah kan cam (Matt. 6: 12). Asinain ngaihthiam hal kan duh bak lomi le kanmah nih kan ngaihthiam khawh lomi an tam tuk kha na thlacam pah in na mitthlam ah a cuang tawn zungzal ko khah. Midang ngaihthiam cu a fawi deuh rih. Midang ngaihthiam va hal kha kan i harh ngaingai ciomi cu a si. Keimah ka dik, anih apalh timi lungput ah tangdor nun a lang kho lo. Kan palh lo caan tampi lai nain, huatnak a chuahpi ding nak in cun daidep tein palh i cuh/ham zong cu fim phunkhat a si.

Hawikom tha ngai ka ngei. Zaankhat cu fak lak tein kan i sii. Kuttum kan i thlak veve lo lawng khi a si. Ahodah palh? Kanmah le hmuhning veve ahcun kan dik veve. Caan sau lak te cu kan i ngai thiam veve lo. “Mi nih ka cung i an sual tik ah ka ngaihthiam hna bangin, ka sualnak ka ngaithiam tuah,” tiin cun zerhpi ni fatin cu ka cam ve ko. Asinain khua ka ruat lengmang than i, ka lung tak in ka rak cam lo ti kha ka hun i fiang tuk.

Cubantuk zumtu cu keimah lawng ka si hnga maw? Nan si cio ve ko dah? Ngaihthiam ding a simi hna kha ngaithiam hna law, ngaihthiam hal ding lei na batmi hna cu atu ah pumpak thlacamnak he ngaihthiam hal ko hna. Na nun aa dang hrimhrim lai. Na nun aa thleng lai. Na ngaihthiam minu/pa he nan i pehtlaihnak aa dang hrimhrim lai. Nan i hawikomhnak zong a tha than hrimhrim lai. Ka huatcang tiah ka ruahmi, ka chawn ti lai lo tiah biakhiahnak ka tuah cang nain, kan i ngaithiam veve kho than. Cun ahlan nak hmanhin kan i daw deuh fawn. Thla kan i cam piak i, chawva zongin kan i bawm chaan. Kan nun aa thlennak aruang cu kan pahnih nih tangdor kan i ham veve. Kan i ngaithiam veve. A fiang bakmi a si. Khatlei khel lawng nih tangdor ding lawng kha ka chim duhmi a si lo. Pumpak in tangdor nun kan cawn ding tu sawm le forhfial kan duh hna.

Voikhat cu mirang pa nih ngaihthiamnak kong thawngtha a chim. Midang vial kan ngai thiam duh hna lo i, Pathian sin vialah ngaihthiamnak kan hal. Akan fialmi midang palhnak kha ngiahthiam hmasa hnuah pei, Pathian hmaiah kan palhnak cu ngaihthiam kan hal ve awk a si cu. Midang sual kan ngaihthiam i, annih nih ngeihthiam an co bantuk in pei, Pathian sin ah ngaihthiam kan hal tikah ngaihthiamnak cu kan co ve lai cu a ti. Cunih cun ka nun a thlen. Midang palhnak ngaihthiam kaa zuam lawng si loin, ka palhnak ngaihthiam hal zong kha Pathian sin ka thlacamnak cu a si. Midang palhnak ngaihthiam hi voikhat lawng ngaihthiam a si lo. Minung pakhat lawng va ngaihthiam zong kha a si lo. Kan nun chung, mizei deuh timi thim lo tein kan cung i an palhnak hna cu kan ngaihthiam hna awk le, kanmah nih midang cung i kan va palh tik zongah an sinah ngaihthiam kan hal hna awk an si. Cu nun cu aa tangdor mi nih an nun ning le kan cawn ding nun a si.

Tangdor duh lonak nih nu le va a tianter khawh. Khihfabu a thencheuter khawh. Chungkhar (u nau, ta far, nu le pa le fale) kar lak ah huatnak le thahnawnnak a chuahpi khawh caah, tangdor nun cawn cu kan herh zungzal.

Nu le va karlak i tangdor a har ning hi nupi pasal ngei cia nih cun nan theih khun lai. I ralrin lo lioah tangdor nun a chambau ruangah nu le va tangthennak tiang laimi lakah a chuah tam ngai cang ti ning law ka palh lai lo. Nu le va buainak le thennak kong ahcun thuktuk in kan lut lai lo. Chungkhar kong ka tialmi tete a um pah ko caah rak rel khawh tu rak i zuam cio te uh tiah kan nawl hna. Langhter ka duh bikmi cu nupi sin le pasal sin ah ngaihthiam hal hi thil fawi cu a si lo. Thil har zong a si ve bak lo. U le nau sin ah, hringtu nu le pa hmaiah palhnak phuan le ngaihthiamnak hal hi a cawn in kan cawn hrimhrim a herh. Mibu riantuannak (organization or community) hrimhrim ah hin cun kan i tangdor thiam loah cun, zeitik hmanh ah sau rian tuanti khawh a si ballo kha nan hngalh dih cio ko lai.

Khrihfabu chung rian tuannak hna ah hin tangdor nun ngeih cu a biapi tuk rih hoi. Minung pakhat i tangdor lo ruangah meeting a buai zungzal tawn. Mah ruahnak lawngkha zulh piak a duhmi, midang chimmi zulh khawh lo kha nun aa thlen khawh lo pin ah, buainak le huatnak a chuahpi theu tawn. Tangdor nun nih buainak a daihter. Nawlngeih hi kan i ham thiam a herh. Pathian duh ningin nawl kan ngaihnak cu nun ah alangh awk a si. Bia ah langhter phun a si deuh rua lo?

Jesuh cu thitumnak puai ah an sawm tung i, nawl ngeihnak an pek tung i a fialmi hna kha sinum pawl nih zulh loin al hna sehlaw, anmah lung rak i rinh hna sehlaw, Jesuh nih a thilti khawhnak a langhter lai ka zum lo. An i tangdor nak ah khan Jesuh aa lawm. Sinum hna nih Jesuh nawl pek an zulh nak thawngin, an nun tang an i dornak cu an langhter. Achim ning tein an tuah tikah lung ralca khat thanmi ti cu mitsur zu ah a canter.

Biatlang Kawmnak: Pathian nih thlen khawh lo a ngei lo. Kan dirhmun zong a thlen khawh. Kan nun zong a thlen khawh. A thlen fawn ko lai. Amah balte kan dirhmun thlennak ding ahcun ahramthokte in Jesuh sawm kan herh. Zei ka tuah hmanhah a thok tein Jesuh sawm hna u sih. Pathian sin ah thlacam buin kan rian cio awt hna usih.

Pathian nih kan nun ah khuaruahhar a tuah khawh rih. Cun kan nun ah aa thlen a herh mi cu midang cungah kan palhnak kha ngeihthiam hal le midang palhnak ngeihthiam khawh hi a si. Cuti kan ngeihthiam cu kan nun kan i tangdornak a langh lawng a si lo, cu tangdor nun ah cun Pathian sunparnak kha a lang lai. Midang zong nih amah cu zumhnak he an panh ve lai.

Pathian nih kan herh ning cio in thawngtha kan rak tialmi a reltu nan dihlak nun ah a thar in a aw kan theihter than hram seh. Amen!